સંબંધો અને સમજણમાં 

આપણે કેટલા નિખાલસ હોઈએ છીએ? 

એકમેકનાં મન સુધી : જ્યોતિ ઉનડકટ

આપણે ઘણી વખત અનેક લોકોને એવું કહેતાં સાંભળીએ છીએ કે, એ તો તમારા માથે પડેને તો ખબર પડે. આવું કોઈ બોલે ત્યારે ઘડી વાર એમ થઈ આવે કે આવું શા માટે બોલતા હશે? જેની માથે જેવું પડશે એવું એ દેશે.

ખરી વાત તો એ છે કે, માથે પડે ત્યારે જ ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટીની ખબર પડતી હોય છે. કોઈ પણ પરિસ્થિતિ કે સંજોગોની બહાર રહીને એના વિશે ટીકા કરવી કે અભિપ્રાય આપવો બહુ સરળ હોય છે, પણ ખરેખર એ પરિસ્થિતિ આવે ત્યારે આપણે એ અભિપ્રાય જેવું વર્તન પણ નથી કરી શકતા હોતા.

એક વાચક સાથે થયેલા થોડા સંવાદો પરથી આ વાત લખવાનું મન થયું. એનું નામ માલવિકા છે. આઠેક વર્ષથી માલવિકા અમેરિકા સેટલ થયેલી છે. મૂળ ભારતીય એવા અમેરિકન સાથે માલવિકાનાં લગ્ન થયાં. દર વર્ષે વેકેશનમાં એ ઇન્ડિયા આવે. પંદર દિવસ સસરાના ઘરે રહે અને પંદર દિવસ પિયરમાં રહે. પોતાના એક દીકરા અને પતિ સાથે એ નિયમિત રીતે ભારત ફરવા આવે. થોડા દિવસ કોઈ જગ્યાએ ફરવા જાય અને પરિવારજનો સાથે સમય વિતાવે.

માલવિકા કહે છે, થોડા મહિનાઓ પહેલાં અમે અમેરિકામાં પોતાનું ઘર લીધું. દરેક સ્ત્રીની જેમ મારું સપનું હતું કે, એક દિવસ મારું પોતાનું ઘર હશે. ઘર લીધું એટલે અમે બંનેએ પોતપોતાનાં મમ્મી-પપ્પાને અમેરિકા તેડાવવાનું નક્કી કર્યું. મારાં સાસુ-સસરાને અમારા અંગત પરિવારમાં લગ્ન હોવાથી એમનું આવવાનું થોડું થયું. મારાં મમ્મી-પપ્પા અમારી પાસે છ મહિનાનો સમય લઈને રહેવા આવ્યાં.

હું, મારા પતિ અને દીકરો અમે ત્રણે ખૂબ જ એક્સાઇટેડ હતાં કે, અમારું કોઈ વડીલ આ વિદેશની ભૂમિ પર આશીર્વાદ આપવા આવશે. અમારું ઘર જોઈને મમ્મી-પપ્પા બહુ રાજી થયાં. છ મહિના રોકાવાના પ્લાન સાથે જ આવેલાં એટલે એ રીતે ઘરમાં એમની રહેવાની વ્યવસ્થા કરી હતી, જેથી એમને કોઈ તકલીફ ન પડે. શરૂઆતના થોડા દિવસો તો બહુ હસી-ખુશી પસાર થઈ ગયા. હું નોકરી પર જાઉં ત્યારે મમ્મી-પપ્પા નાનકડા દીકરાનું ધ્યાન રાખે. સાત વર્ષના દીકરાને નજીકના ગાર્ડનમાં ફરવા લઈ જાય. મેં પહેલેથી જ કહેલું કે, મારા દીકરા સાથે તમારે ગુજરાતીમાં જ બોલવાનું છે. થોડાં અઠવાડિયાંમાં તો મારા દીકરાનું ગુજરાતી જબરદસ્ત સુધરી ગયું.

માલવિકા કહે છે, બધું સરસ રીતે ચાલે છે, પણ મારાં જ મમ્મી-પપ્પા સાથે હવે હું એડજસ્ટ નથી થઈ શકતી. એ લોકોની આદતો હોય કે વાતચીત કરવાની રીતભાત હોય. જે મમ્મી-પપ્પા સાથે મેં મારી જિંદગીનાં લગભગ પચીસેક વર્ષ કાઢયાં છે એમની સતત વાતો કરવાની આદત હવે મને અકળાવે છે. કિચનમાં કામ કરવાની સ્ટાઇલ હોય કે પછી પપ્પાની છાપાં વાંચવાની રીત હોય કે ટેલિવિઝન પર ન્યૂઝ અને ર્ધાિમક કાર્યક્રમો જોવાની એમની આદત. મને આ અને આવી કેટલી બધી વાતો રોજેરોજ અકળાવી જાય છે. કંઈ બોલતી નથી, કેમ કે આખરે એ મારાં મા-બાપ છે. વળી, એવું મન મનાવી લઉં છું કે, મારી સાથે થોડા મહિનાઓ રહેવા આવ્યાં છે એમાં ક્યાં એમને કોઈ વાત કહીને એમનું દિલ દુભાવવું.

આ વાત પછી બીજી જ પળે મને વિચાર આવ્યો કે, મારી બંને ભાભીઓ પાસે તો કોઈ ઓપ્શન જ નથી. એ બંને તો મમ્મી-પપ્પાને સાચવે પણ છે અને કોઈ જ ફરિયાદ નથી કરતી. હું સગી દીકરી થઈને આટલી અકળાઈ જાઉં છું તો પછી તેમની શું હાલત થતી હશે?

આવું વિચારીને તરત જ મેં ઇન્ડિયામાં બંને ભાભીઓ સાથે વાત કરી. બંનેને નિખાલસતાપૂર્વક મને જે ફીલ થાય છે એ કહ્યું. મજાની વાત એ છે કે, મેં મારાં જ મમ્મી-પપ્પાની ફરિયાદો, આદતો વિશે ઘણું બધું કહી દીધું, પણ બંને ભાભીઓએ ખાસ કોઈ વાત ઉચ્ચારી નહીં. મારાથી સંબંધોમાં અને ઉંમરમાં નાની એવી મારી બંને ભાભીઓને મેં દિલથી થેંક્યુ કહ્યંુ. સાથે ઉમેર્યું કે, મમ્મી-પપ્પાની કોઈ વાત, આદત કે કંઈ પણ તમને ન ગમે ત્યારે મારી સાથે શેર કરજો. હું તમને સમજવાની કોશિશ કરીશ અને મમ્મી-પપ્પાને પણ સમજાવવાનો ટ્રાય કરીશ.

આપણે ક્યારેય સંબંધોની સમજદારીમાં આવી નિખાલસતા દાખવીએ છીએ ખરા?       

(તા. 26 નવેમ્બર, 2014. બુધવાર. 'સંદેશ', અર્ધસાપ્તાહિક પૂર્તિ)         

jyotiu@gmail.com