તમારાં વર્તનની તમને ખબર છે ખરી? 

એકમેકનાં મન સુધી : જ્યોતિ ઉનડકટ

સંબંધોનો આધાર શેના ઉપર છે? આવો સવાલ કોઈ પૂછે તો આપણે સીધું કહી દેશું કે, સંબંધ તો અરસ-પરસ છે. કોઈ પણ સંબંધ તૂટે કે જોડાયેલો રહે એનો આધાર બંને પક્ષે રહેલો છે. બંને બાજુએથી થતાં વર્તન ઉપર કોઈ પણ સંબંધ તૂટેલો કે જોડાયેલો રહે છે. દોસ્તી હોય કે પરિવાર હોય એમાં સારી રિલેશનશિપ જળવાઈ રહે એ માટે શું કરવું જોઈએ? આવો સવાલ કૃષિકા નામની વાચકે કર્યો છે.

દરેક માણસ સંબંધને આધારે જ જીવતો હોય છે. દરેક માનવીના જીવનમાં કંઈક એવું તત્ત્વ સંબંધનું હોય છે જે એને ધબકતો રાખે છે. કેટલાંક સંંબંધોમાં માણસ જીવ આપી દે છે તો કેટલાંકમાં જીવ લઈ પણ લે છે. બે અંતિમો પર જિવાતાં આવા સંબંધોને તમે શું નામ આપો? લાગણીશૂન્ય સંબંધ કે પછી લાગણી પાછળ આંધળો સંબંધ. આમાં ક્યાં ગેરસમજ થતી હોય છે કે માણસ આવું કંઈક કરી બેસે છે.

આખરે તો બધી લેણા-દેણી છે એવું કહીને આપણે વાતને મૂકી દેતાં હોઈએ છીએ. પણ હકીકત એ હોય છે કે, તમારા તૂટેલા કે જોડાયેલા સંબંધમાં ક્યાંક કંઈક ખામી રહી ગઈ હોય છે જે સમજતાં હોવા છતાંય પૂરી કરતાં નથી હોતા. દરેક સંબંધની એક એક્સપાયરી ડેટ હોય છે એવું એક મિત્ર વારંવાર કહે છે ત્યારે મન ખરેખર વિચારે ચડી જાય છે કે, સાચે જ આવું હોઈ શકે ખરું? તમારા સંબંધની એક્સપાયરી ડેટ ન આવે એ માટે તમે કેટલાં પ્રયત્નશીલ છો?

એક સરસ મજાની વાત ટાંકવાનું મન થાય છે. સ્કૂલમાં ભણતી એક જ ક્લાસની એકસરખી હોશિયાર એવી વિર્દ્યાિથનીઓનું ગ્રૂપ હતું. એ ગ્રૂપની ઈર્ષા આખી સ્કૂલનાં બીજાં બાળકો કરે. દોસ્તી હોય તો આ ગ્રૂપ જેવી એવું ઉદાહરણ પણ આપવામાં આવે. આ ગ્રૂપમાં એક જુલી નામની છોકરી. જુલી થોડી મૂડી અને જીદ્દી. આખા ગ્રૂપમાં લાડકી ખરી. બધાંને એ વહાલી પણ લાગે. આથી જુલી રિસાઈ ન જાય એનું બધાં ધ્યાન રાખે. પાંચ બહેનપણીઓમાં ત્રણ સમજુ અને એક થોડી અણસમજુ અને પાંચમી જુલી.

આખું ગ્રૂપ બારમા ધોરણ સુધી સાથે ભણ્યું. બધાંનાં બહેનપણાં વર્ષો સુધી એવાં ને એવાં જ રહ્યાં. મોટા થયા પછી પણ જુલીની જીદને બધાં પોષતા રહ્યાં અને એના રિસાઈ ન જવાના ક્રમને વળગી રહ્યાં. બારમું ધોરણ પૂરું થયું પછી બધાં અલગ-અલગ જગ્યાઓએ જઈને ભણ્યાં. જુલી સિવાયની બધી બહેનપણીઓ ડોક્ટર થઈ.

જુલીએ પોતાની શરતો ઉપર કરિયર બાંધી. એ બહુ જ જાણીતી લેખિકા બની ગઈ. જેમ જેમ એ આગળ વધતી ગઈ તેમ તેમ એક સમજ એનામાં કેળવાતી ગઈ. પોતાની બહેનપણીઓ કેવું ધ્યાન રાખતી હતી કે પોતાના ઇગોને કેવી સંતોષતી હતી એ બધું એને સતત મનમાં રમ્યાં કરે. જે જુલી શાળામાં ભણતી વખતેે નાની-નાની વાતે મોઢું ફુલાવીને બેસી જતી હતી એ યુવાન થઈને સાવ બદલાઈ ગઈ. એકદમ મેચ્યોર્ડ અને સંબંધોનો આદર કરતી વ્યક્તિ બની ગઈ. આજે એ જ બહેનપણીઓ એના નવા સ્વરૂપને જોઈને દિલથી એપ્રિશિયેટ કરે છે. 

ઘણી વખત પોતાની દોસ્તી કે પરિવારના સંબંધોમાં આપણે સામેવાળાના ઈગોને પોષીએ છીએ કે, સામેવાળાની દાદાગીરી ચલાવી લઈએ છીએ ત્યારે એ સંબંધમાં આપણે એ વ્યક્તિને કેટલો સ્નેહ કરીએ છીએ એ જ ટોચ ઉપર હોય છે. ડરના માર્યા સંબંધને જાળવવો અને પ્રેમથી સંબંધને સાચવવો એ બહુ જ અલગ અલગ હકીકત છે. કેટલાંય કિસ્સાઓમાં તો સામેવાળી વ્યક્તિને ખબર જ નથી હોતી કે એની સાથે દિલથી, દિમાગથી અને અસ્તિત્વથી જોડાયેલી કોઈ વ્યક્તિ છે જે એના માટે બધું જ કરી છૂટવા તૈયાર હોય છે. કોઈ વખત ખબર હોય તો પણ એ વ્યક્તિ સામેવાળાની લાગણીને કે પ્રેમને ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ લઈ લે છે. તમારે તમારી લાગણી સહજ રાખવી છે કે ટેકન ફોર ગ્રાન્ટેડ, એ તમારે નક્કી કરવાનું છે. સંબંધોની બાબતમાં જો તમે દિલથી જ વિચારશો તો ઘણું મેળવી શકશો. પણ ગણતરી માંડશો તો દાખલો ખોટો જ પડવાનો છે.

(તા. 03 સપ્ટેમ્બર, 2014. બુધવાર. સંદેશ, અર્ધસાપ્તાહિક પૂર્તિ)

jyotiu@gmail.com